Actie
Now Reading
Jaws is 40. Inmiddels tandeloos of nog steeds een bijtertje?
3

Jaws is 40. Inmiddels tandeloos of nog steeds een bijtertje?

by R.M. van Dobbenoktober 20, 2015

Jaws, of moet ik zeggen JAWS, kwam exact 40 jaar geleden uit en was een sensatie. Maar hoe kijken we er anno 2015 naar, met de (film)kennis van nu?

Steven Spielberg was in 1975 een rising star met lovende kritieken over zijn televisiewerk, waaronder de TV-film Duel. Een echte blockbuster had hij nog niet achter zijn naam, maar dat veranderde toen hij het boek van Peter Benchley over een witte haai (ook wel mensenhaai genoemd) verfilmde. JAWS kreeg vier Oscarnominaties, verzilverde er drie (die van ‘Best Picture’ ging aan zijn puntige neus voorbij) en de film staat heden ten dage op nummer 160 van best bezochte films aller tijden – nog boven onder andere The Matrix (165), Raiders of the Lost Ark (220) en Back to the Future (227).

Bibberende hoofdrolspelers

De film begint, zoals dat in de jaren zeventig en tot diep in de jaren tachtig gewoon was, met de namen van de hoofdrolspelers bibberend in beeld. Alsof iemand met z’n tengels niet van de projector kon afblijven. Dat zou er tegenwoordig sowieso al anders uitzien, als er aan het begin van de film al namen in beeld zouden komen. Je ziet steeds vaker dat die pas worden onthuld op de aftiteling.

Pom-pum-pom-pum-pom

Nadat de namen van Richard Dreyfuss, Robert Shaw en Roy Scheider (niet te verwarren met Rob Schneider) weer zijn verdwenen, wordt meteen de beroemde muziek van John Williams (die hierna voor vrijwel elke Spielbergfilm zou worden ingehuurd) ingestart. Het driegende pom-pum-pom-pum-pom is misschien nog wel bekender dan de film zelf. We kijken ondertussen naar onderwaterbeelden, met veel groen, kleine visjes, wat plankton hier en daar, maar verder nog niets. En dat zal tot een kwartier voor het einde zo blijven; de haai wordt pas op het allerlaatste moment van stal gehaald.

Brave borst

Deze haai maakt de kust van Amity Island onveilig en maakt zijn eerste slachtoffer midden in de nacht, als twee feestvierende jongeren besluiten te gaan zwemmen. De één, dronken als hij is, valt midden op het strand in slaap. Zijn vriendin gaat het water in maar is de volgende dag verdwenen. Aan brave borst Brody (Roy Scheider) de schone taak de zaak te onderzoeken. Het is een serieuze man, met een stabiel gezin, uitgestreken gezicht, foute bril, eigenlijk een behoorlijk saai, kleurloos iemand. Daar zou nu een opgepompte Ryan Reynolds, Channing Tatum of Mark Wahlberg voor gecast worden. Met een supermodel als vrouw, waarmee hij natuurlijk – als oninteressant subplotje – half in scheiding ligt. Hij zal zich eerst moeten bewijzen als man, de haai doden en dan is niet alleen het eiland maar ook hun relatie weer gered.

Alles voor het toerisme

Maar in 1975 waren Reynolds en Tatum nog niet eens geboren, laat staan dat ze bezig waren zich in de sportschool in het zweet te werken om zich voor te bereiden op de rol van politiecommissaris. Brody vindt het meisje en vermoedt dat er haai on the loose is, wil het strand sluiten, maar wordt tegengewerkt door de burgemeester, die de toeristen niet wil afschrikken – het is hoogseizoen tenslotte. Het gaat de volgende dag al mis, als JAWS een jongetje te grazen neemt. We komen niet te weten wie het was. Dat zou nu wel anders zijn. Waarschijnlijk zou er een blik aantrekkelijke acteurs en actrices opengetrokken worden, in weinig tot de verbeelding overlatende bikini’s en sixpacks, waarvan één uiteindelijk de ‘sjaak’ is en wordt opgegeten. Degenen die overblijven gaan dan samen met Mark Wahlberg de strijd aan, waarmee de film geen disaster movie meer zou zijn, maar een revenge tale.

Bakkebaarden en kleerkasten

Dan meldt Quint (Robert Shaw) zich, een niet stuk te krijgen visser uit de buurt, met bakkebaarden waar Hugh Jackman (Wolverine) nog een puntje aan kan zuigen. Hij heeft meer testosteron in zijn kleine teen dan Brody in zijn hele lichaam en zou nu waarschijnlijk gespeeld worden door de grootste kleerkast die Hollywood rijk is: Dwayne ‘The Rock’ Johnson. Die kun je om een boodschap sturen. Quint zal die haai wel eens alle hoeken van de oceaan laten zien. Tegen betaling, uiteraard. Het antwoord van de burgemeester kan haast niet politieker: “We’ll take it under advisement.”
Verderop in de film, en redelijk laat, krijgen we te horen waar Quint vandaan komt. Uit welk hout hij gesneden is. Het is een lange scène, waarin hij zijn complete backstory uit de doeken doet. Zoveel tijd zou er tegenwoordig niet meer voor ingeruimd worden, een personage dat zijn boeiende voorgeschiedenis op tafel gooit, behalve dan in films van Quentin Tarantino.

Gore

Brody, geen haaienkenner ondanks dat hij zich probeert in te lezen, krijgt hulp van ichtyologist Hooper (Richard Dreyfuss). Deze viswetenschapper bestudeert wat er over is van het eerste slachtoffer, het meisje, en dat is niet veel. Nu zouden alle lichaamsdelen in volle glorie en in 3D op het scherm worden geprojecteerd, maar Spielberg houdt het beschaafd. Hooper vertelt wat hij ziet en dat is al gore genoeg.

jaws_royscheider

You’re Gonna Need a Bigger Boat

Omdat JAWS blijft opduiken, mag Quint het proberen. Waar Dwayne Johnson met een slagschip ter grootte van een klein land de zee op zou varen, met een dozijn aan harpoenen, netten en een geavanceerd radarsysteem, pruttelt Quint samen met Brody en Hooper over het water met zijn weinig imposante vissersbootje. Zowat de gehele tweede helft van de film verhaalt over de jacht op JAWS op volle zee. Een echte zee. Geen computergegenereerde golven of gebruik van een green screen, zodat de acteurs geen seconde in de buitenlucht hebben hoeven staan. Niets van dit alles en toch kunnen de special effects zich meten met die van 40 jaar later. Het gezicht dat Roy Scheider trekt als hij JAWS voor het eerst voor zich ziet, is nog steeds onbetaalbaar. Een levensechte haai, die op een levensechte manier Quint’s bootje stukje bij beetje probeert op te eten. Het is maar goed dat het een ‘bootje’ is, want als het een 21e eeuwse battleship zou zijn geweest, slaat zijn legendarische opmerking ‘You’re gonna need a bigger boat’ natuurlijk nergens meer op. Nee, we mogen blij zijn dat JAWS al in 1975 is gemaakt, want vandaag de dag zou ‘ie niet verder komen dan als dertien-in-een-dozijn-actiefilm op RTL 7.

What's your reaction?
Eens
0%
Oneens
0%
Neutraal
0%
About The Author
R.M. van Dobben
Schrijft wat hij kijkt. Recenseert films, series en Boer Bakt Mol.
3 Comments

Leave a Response